Pracht, met een snufje gruw

Twee weken geleden zitten we in de eerste meeting van het jaar met het nieuwe team. Twee artsen hebben ons verlaten en we hebben een nieuwe arts voor in ieder geval drie maanden. Deze meeting is zonder agenda dus we lullen maar wat. Nic, een arts die adviezen geeft die nooit opgevolgd worden sprak ik gister, hij wil ontslag nemen. Naast Tshemba heeft hij een fulltime baan in klimaatverandering en de invloed op gezondheid daarin. Met die kennis dropt hij de bom wanneer hij het woord heeft in ons meeting: “de weermodellen zijn nog onzeker maar het lijkt er nu op dat wij de ergste overstromingen in 50 jaar gaan krijgen”. Ik kijk naar buiten, het zonnetje schijnt, er is geen wolkje aan de lucht en geen zuchtje wind. Hij vertelt verder: “Morgen begint het te regenen en dan houdt het niet meer op voor dagen. De rivieren gaan overstromen, die hebben al zo veel regen gehad in december dat de grond verzadigd is en dus zullen de rivieren uit de oevers treden. Farmwatch is bezig met de voorbereidingen, wij moeten ook gaan voorbereiden”. Het is stil. Ik wacht af wat het management zegt en na een lange stilte stamelt mijn baas; wij zijn geen noodhulp organisatie, dit is niet ons werk. De CEO is het er mee eens. Mijn mondvat open en kan het nu niet laten iets te zeggen. Dit is misschien wel niet ons primaire doel als organisatie maar we zijn wel artsen met kennis die we kunnen delen, we kunnen niet gewoon niks doen en afwachten!! 

Dit is zo Tshemba en zo Afrikaans en maakt me zo moe, maar er zijn mensenlevens op het spel! Ik hoor altijd de verhalen van de ‘2012’ overstromingen en nog erger de ‘2000’ overstromingen. Er is geen tijd om moe te zijn, af te wachten of niks te doen. We kunnen het ziekenhuis voorbereiden door patiënten die stabiel zijn naar huis te laten gaan en plaats maken voor gewonden die mogelijk gaan komen. Patiënten die mogelijk kunnen verslechteren moeten juist blijven, misschien kunnen ze later het ziekenhuis niet mee bereiken. Patiënten moeten hun medicatie hebben voor minstens 2 weken. Er moet diesel ingeslagen worden voor de generator want de stroom kan uitvallen. De watertanks gevuld want kraanwater zal stoppen wanneer de pijpen weggesleurd worden. Bovendien, als de wegen overstromen kunnen er ook geen artsen of verpleegkundigen naar het ziekenhuis komen, poliklinieken moeten geannuleerd worden. Over de daken van het ziekenhuis wil ik niet eens denken, die zijn nu al zo lek als een mandje. Management kijkt me gapend aan; “wat een gedoe” staat op hun gezicht geschreven. “We zullen er naar kijken”. En zonder actie gaan we door naar het volgende onderwerp: “Heb je gehoord dat die oud vrijwilliger een baby heeft gekregen? En morgen gaat mijn dochter haar rijbewijs halen, fantastisch toch!” Oké, ontkenningsfase… toch zeg ik het tegen de vrijwilligers die middag: bereid jezelf en de patiënten voor op overstromingen. Er is niets mis met een beetje voorbereiding, ook in Afrika. 

Wanneer ik naar huis ga bel ik mijn ouders; ‘Maak je geen zorgen als je niks van me hoort de komende dagen, we verwachten extreem veel regen en ik bereid me voor op geen stroom en geen WiFi, maar ik zorg dat ik veilig ben. Mijn moeder stamelt; “hoe bereid je je op zoiets voor?” Gekscherend zeg ik ‘noodpakket!’. Het is een ver van mijn bed show, de Nederlandse overheid die een campagne moet voeren hoe je jezelf in leven kan houden voor 72 uur? Zonder stroom, geen internet en zonder een supermarkt. Dit is de maandelijkse realiteit voor mij. De stroom valt zo vaak uit, dan doen de waterpompen het niet, dus geen water en als het lang genoeg duurt valt ook de WiFi toren en zendmast uit en ben ik dus onbereikbaar. Mijn huis heeft een batterij en lampen die het doen zonder stroom. Een camping gaskookstel binnen handbereik. Mijn zaklampen en powerbanks zijn altijd opgeladen, op Netflix heb ik altijd series gedownload. Veel hoef ik dus niet voor te bereiden maar ik verwacht een week vast te zitten. Ik woon aan een nu droge rivierbedding. Als die vol gaat lopen, dan kan het makkelijk buiten de oevers stromen, zeker wanneer het erger wordt dan 2012. Bovendien verwacht ik dat de wegen onbegaanbaar gaan worden, nu al zijn ze op vele plekken modderig. Als extra’s pak ik een tas vol met wat extra kleren en mijn belangrijke documenten; paspoort, diploma’s, mijn externe harde schijven. Als de rivier opeens komt dan neem ik dit mee, de rest hecht ik weinig waarde aan, is makkelijk vervangbaar en dat is best een lekker gevoel. 

De volgende dag trekt de hemel dicht, maar uit de wolken valt helemaal niks. Ik voel me een beetje ridicuul, is die voorbereiding dan toch voor niks en was het paniek voor niks? Er is bovendien nog geen officiële waarschuwing van de overheid gekomen dus misschien loopt dit wel met een sisser af. Ik ga naar bed en word wakker van de regen die op het dak valt. Aha, dus toch, ik draai me om en slaap verder. 

Dat bleek het begin van bakken met regen, non stop. Googles “flood hub” heeft inmiddels een ‘severe flood risk’ afgegeven voor een enorme regio die zich uitspreid over Mozambique, Zimbabwe en Zuid Afrika en wij zitten in het midden van dit gebied. Iedereen is gespannen en ook opgewonden; wat gaat er gebeuren? Er worden foto’s en videos via whatsapp gestuurd, de rivieren stromen met een enorm geweld vol. Al snel kan ik mijn huis niet meer verlaten met mijn kleine auto. Een vriend komt me ophalen met zijn grote 4x4 met snorkel zodat we de rivieren kunnen oversteken. De leeuwen die we tegenkomen zijn duidelijk niet voorbereid op de regen en zeker niet bereid hun poten nat te maken. Die keren om, maar wij scheuren erdoorheen om hard te lopen. Hele stukken van de weg zijn ondergelopen dus het werd meer zwemmen, maar wat een lol hadden we. Op de terugweg blijkt de rivier al weer zo veel gestegen te zijn dat we moeten omrijden. Ik haal de grote week auto op zodat ik toch mijn huis kan bereiken. 

Die nacht slaap ik onrustig; hoe snel gaat de rivier stijgen? Zal ik het doorhebben als het water mijn huis instroomt? Wanneer ik wakker word zie ik de stromen water die me wakker hielpen dicht bij mijn huis lopen, gelukkig richting te rivier en niet mijn huis in. Ik rij via het vrijwilligerscentrum om de artsen op te halen die hun eigen auto niet meer kunnen gebruiken en gaan naar het ziekenhuis. De snelweg is ondergelopen, maar nog begaanbaar. Eenmaal in het ziekenhuis begint het zo mogelijk nog harder te regenen en stromen de berichten binnen van afgesloten wegen. Het management is wederom in geen velden of wegen te bekennen, er worden geen beslissingen genomen, dus besluit ik de artsen te verzamelen en richting huis te gaan. Ik kan nog net mijn eigen huis bereiken en rijd naar een vriendin die hogerop woont. Liever samen vast dan alleen. Nog geen paar uur later zit iedereen in Moditlo vast en dat bleek later dagen te duren, sommigen zitten zelf nu nog vast omdat hun oprit in een moeras veranderd is. Helicopters vliegen over om gestrande mensen te evacueren. Overal zitten auto’s vast in diepe modder. Lodges aan de rivier zijn ondergelopen of zelfs weggesleurd. De wegen veranderen in rivieren en het blijft maar regenen. 

Ondertussen zit ik hoog en een beetje droog. Het dak lekt maar niets dat geen emmer kan opvangen. We hebben nog kraanwater en meeste van de tijd ook wifi en stroom. Ik speel spelletjes en we kijken series. Tussen de hardste regen door kan ik naar buiten om te rennen. De berg is veranderd in een gordijn van watervallen, het is prachtig! De rivier is hier vol, sterk en imposant maar blijft netjes binnen de oevers. Het is prachtig! Maar we horen ook de verhalen van het lager gelegen gebied; bruggen die overstromen, huizen die onder water staan. Een van mijn diabetes kinderen heeft een gevaarlijk hoge suiker en kan niet naar het ziekenhuis komen doordat de wegen onbegaanbaar zijn, zijn zus brengt hem al dragend naar de kliniek waar een nood infuus gelukkig aanwezig is maar zijn insuline niet. Gelukkig komt Eksoda te hulp en deelt zijn insuline met hem. Ik voel me machteloos van ver, maar ben ook trots op hoe ze zichzelf helpen. Daarnaast komen ook langzaam aan berichten binnen van overleden mensen, verrast door de rivieren en de vele regen. Enkele zijn vermist. Maar grote getallen blijven gelukkig uit. De voorbereidingen van Farmwatch (ons goed getrainde, zwaar bewapende vrijwillige buurtwacht/ANWB/medici die Hoedspruit veilig houden bij gebrek aan politie en ambulances), hebben hun vruchten afgeworpen. Zij hebben in de dagen voor de regen alle afwatering geulen vrij gemaakt en zandzakken op de juiste plekken geplaatst. Zij staan er nu als de kippen bij om de weggesleurde hekken terug te plaatsen zodat de wilde dieren in de parken blijven. Een paar verdwaalde nijlpaarden zijn al gespot. Inmiddels schrijft de media ook over de overstromingen en het is interessant te zien hoe veel erg niet klopt. Een bericht over grootse schade aan het vliegveld blijkt niet waar te zijn, de sneeuwstorm waarover RTL bericht is al helemaal niet waar, beelden van wegdrijvende auto's zijn door AI gemaakt.

Na enkele dagen stopt het eindelijk met non stop regenen. De wegen drogen langzaam op, plassen verdwijnen en laten diepe geulen en gaten achter. Ik kan weer naar huis en daar blijkt alles begroeid te zijn met schimmel, maar niet overstroomd gelukkig. Langzaam aan vallen we terug in het normale leven en kan het herstel beginnen. Het zal nog maanden duren om alle wegen te repareren maar het is mooi te zien hoe de community hier meehelpt; gaten worden gevuld, modder weggeveegd. Inzamelingsacties voor diegene die hun huis en alles verloren hebben. Ik ga met een doos insuline naar de kliniek die afgesloten was van de buitenwereld en hoor het verhaal van Eksoda en Benice, ik ben trots op ze en blij ze nu een beetje te kunnen helpen. Werk gaat weer door alsof er niets gebeurd is. Het ziekenhuis heeft geen water of stroom, maar ook dat is niet ongebruikelijk. Grote chaos is gelukkig uitgebleven en nu delen we de verhalen van hoe we de overstromingen hebben beleefd met elkaar. het is nog niet helemaal klaar. Enkele dammen in andere gebieden staan op het punt om te breken en dat zal desastreus zijn. Maar voor mijn was het een hele ervaring en nu terugkijkend een van vooral pracht, met een vleugje gruw. 

P.s.: de foto’s zijn al mijn plaatjes. Er zijn veel heftige videos langsgekomen, maar aangezien ik hoog en droog zat heb ik dat niet meegemaakt gelukkig :) en de sensatie laat ik graag aan RTL over ;) liefs! 

P.p.s.: ik schrijf weer meer en nog meer moois en spannends zit eraan te komen, dus wil je als eerste op de hoogte zijn, meld je aan voor een email bericht